مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان (ویرایش 1404) با عنوان “مدیریت انرژی در ساختمان”، نوزدهمین کتاب از مباحث 24گانه مقررات ملی است که از منابع آزمون نظام مهندسی رشته معماری به شمار می‌رود و به موضوع مصرف و تولید انرژی، تولید کربن و سایر تأثیرات زیست‌محیطی ساختمان، ارزیابی و رتبه‌بندی ساختمان سبز، در بخش‌های غیرفعال (پوسته خارجی) و فعال (تأسیسات مکانیکی و الکتریکی) در طول چرخه عمر ساختمان (تولید، بهره‌برداری، تخریب و بازیافت) می‌پردازد.
دانلود مبحث نوزدهم ویرایش 1404
الزامات این مبحث شامل موارد زیر است:
– پوسته خارجی ساختمان، اعم از نورگذر و غیرنورگذر؛
– سامانه‌های تهویه مطبوع؛
– سامانه‌های تأمین آب گرم مصرفی؛
– تجهیزات و سامانه‌های برقی؛
– روشنایی طبیعی و سامانه روشنایی مصنوعی؛
– انرژی‌های تجدیدپذیر؛
– سامانه پایش و زیرپایش مصرف انرژی؛
– سامانه مدیریت یکپارچه ساختمان، مشتمل بر تمامی بخش‌های فوق بر بستر اینترنت اشیا؛
– بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌های موجود.
ویرایش کنونی (1404) تغییرات قابل توجهی نسبت به ویرایش 1399 دارد. یکی از اصلی‌ترین تغییرات، توجه ویژه به فرایند بازرسی‌های دوره‌ای مراحل طراحی، ساخت و بهره‌برداری ساختمان است. همچنین بخش‌های مربوط به تأسیسات مکانیکی و الکتریکی به شکل قابل توجهی تغییر یافته‌اند، به طوری که سنجش و کنترل عملکرد و بازدهی تأسیسات و یکپارچگی آنها با پوسته ساختمان و آسایش کاربران در مرکز توجه قرار گرفته است.
روش‌های طراحی در ویرایش کنونی شامل دو روش تجویزی و شبیهسازی بازدهی انرژی است.
در روش تجویزی احکام مشخصی برای ساختمان‌های مسکونی و غیرمسکونی در اقلیم‌های مختلف کشور تدوین شده و این احکام، تمامی اجزاء مربوط به بخش‌های فعال و غیرفعال ساختمان را شامل شده و روش ارزیابی و صحت‌سنجی اجرای آنها طی بازرسی‌های دوره‌ای در نظر گرفته شده است.
در روش شبیهسازی بازدهی انرژی، اعداد صحت‌سنجی شده و مورد تأیید اشخاص دارای صلاحیت شبیهسازی، معیار تعیین رده بازدهی انرژی خواهد بود. فرایند آموزش، سنجش و احراز صلاحیت شبیهسازی و بازرسی برای اشخاص حقیقی و حقوقی طبق دستورالعمل‌های نهاد قانونی مسئول ابلاغ خواهد شد.
رده بازدهی انرژی ساختمانها
بازدهی انرژی ساختمانها بر مبنای شدت مصرف انرژی در ساختمان رده‌بندی می‌شود. در ویرایش پنجم مبحث نوزدهم، رده‌بندی انرژی ساختمان به شرح زیر بازتعریف می‌شود:
- ساختمان منطبق با مبحث 19 مقررات ملی ساختمان (D) ← حداقل رده بازدهی انرژی
- ساختمان کم‌مصرف (C)
- ساختمان بسیار کم‌مصرف (B)
- ساختمان نزدیک به مصرف صفر (A) ← ساختمان ایده‌آل
معیار ویرایش کنونی، دستیابی ساختمانها به حداقل رده بازدهی انرژی D تعیین شده است و براساس برنامه‌ای میان‌مدت و به مرور زمان، الزام ارتقا ساختمانها برای دریافت رده‌های انرژی C ، B و A مدنظر قرار گرفته است. در صورتی که ساختمانها حداقل رده انرژی D را کسب نکنند، گواهی پایان کار برای آنها صادر نخواهد شد.
ملاک تعیین رده بازدهی انرژی ساختمانها، گواهی پایان کار خواهد بود.
مطابق ماده 4 ضوابط صرفه‌جویی انرژی در ساختمانها، ارائه پایان‌کار به ساختمان‌های جدیدالاحداث از ابتدای سال ۱۴۰۲ منوط به رعایت مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان است. به‌منظور آگاهی مردم از تلفات انرژی در ساختمانها، وزارت کشور از طریق شهرداری‌ها موظف است از ابتدای سال ۱۴۰۱ نسبت به درج رده بازدهی انرژی در گواهی پایان‌کار ساختمان‌های جدیدالاحداث و نصب پلاک گواهی انطباق آن در ورودی ساختمانها اقدام کند.
به موجب دستورالعمل اجرایی ماده 4 ضوابط صرفه‌جویی انرژی ساختمانها، صدور گواهی توسط مهندسان طراح، ناظر و مجری ذی‌صلاح و همچنین بازرس انرژی دارای صلاحیت برای تعیین رده انرژی برای صدور پایان‌کار الزامی است.
براساس شکل 19-2-1 زمان‌بندی الزام دستیابی رده بازدهی انرژی ساختمانها از رده D به A برای بازه 10 ساله از تاریخ ابلاغ این ویرایش (19 تیر 1404) پیش‌بینی شده است. از ابتدای هر بازه زمانی تمامی ساختمانها به منظور دریافت پروانه ساختمان و گواهی پایان عملیات ساختمانی ملزم به دستیابی به رده بازدهی انرژی یاد شده در مراحل طراحی، ساخت و بهره‌برداری خواهند بود.
دسته‌بندی اقلیمی
در فصل سوم به دسته‌بندی ساختمانها بر اساس اقلیم، کاربری و مساحت پرداخته شده است.
در ویرایش پنجم، تقسیم‌بندی‌های اقلیمی بر مبنای تعداد روز درجه سرمایش (CDD) و روز درجه گرمایش (HDD) و همچنین میزان بارش سالانه است.
در سمت چپ، عددی بین 0 تا 8 قرار می‌گیرد. این عدد نشان دهنده متوسط دمای محیط در آن اقلیم است. به این ترتیب عدد 0 برای نشان دادن گرم‌ترین و عدد 8 برای نشان دادن سردترین اقلیم استفاده می‌شود. بر این اساس در پهنه جغرافیایی ایران از نقطه نظر دمایی، گونه‌های اقلیمی شهرها در محدوده بین اعداد 0 تا 5 وجود دارند.
در سمت راست، یکی از حروف A، B یا C نمایش داده می‌شود. حرف A نشان دهنده اقلیم پر باران، حرف B نشان دهنده اقلیم کم باران و حرف C نشان دهنده اقلیم با میزان بارش متوسط در شرایط معتدل دمایی است. در محاسبه این رده علاوه بر بارش، میزان رطوبت نسبی در ماه‌های گرم سال نیز در تناسب با دما در نظر گرفته شده است.
در فصل چهارم مقررات مربوط به روند گردش کار در مراحل طراحی، ساخت و بهره‌برداری، شامل روش‌های طراحی، کنترل و فرایند بازرسی‌های دوره‌ای در مرحله ساخت و همچنین بازرسی و کنترل مرحله پایان ساخت تشریح شده است.
برای دریافت پروانه ساختمان لازم است حداقل 900 امتیاز از 1000 امتیاز ارزیابی رده بازدهی انرژی ساختمان، مبتنی بر الزامات مبحث برای کسب رده بازدهی انرژی D در مرحله طراحی دریافت شود.
در مراحل پیشرفت ساخت، سه مرحله بازرسی دوره‌ای و سرزده در نظر گرفته شده است که کسب حداقل 900 امتیاز از 1000 امتیاز هر بازرسی، برای امکان ادامه مراحل ساخت، الزامی است.
صدور گواهی پایان‌کار و صدور پروانه بهره‌برداری ساختمان مستلزم کسب حداقل 900 امتیاز از 1000 امتیاز بازرسی مرحله پایان ساخت، توسط بازرس انرژی دارای صلاحیت و دریافت حداقل رده بازدهی انرژی D است.
در فصل پنجم الزامات طراحی به روش تجویزی شامل پوسته خارجی، تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، انرژی‌های تجدیدپذیر و همچنین سامانه‌های پایش و زیرپایش و سامانه مدیریت یکپارچه ساختمان ارائه شده است.
در فصل ششم، شبیهسازی انرژی ساختمان، نرم‌افزار و اطلاعات اقلیمی مورد تأیید معرفی شده و الزامات شبیهسازی و تهیه گزارشات بیان شده است.
در فصل هفتم سامانه‌های پایش و زیرپایش مصرف انرژی و همچنین سامانه مدیریت یکپارچه تأسیسات مکانیکی و الکتریکی ساختمان بر بستر اینترنت اشیاء به صورت مشروح بیان شده است. در این فصل، برای نخستین بار در مقررات ملّی ساختمان، دوقلوی دیجیتال تشریح شده و تولید و بهره‌برداری از آن در ارتباط با مدیریت مرحله بهره‌برداری ساختمان توضیح داده شده است.
در فصل هشتم برای نخستین بار دامنه شمول مبحث نوزدهم مقررات ملّی ساختمان فراتر از ساختمان‌های درحال ساخت رفته و به بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌های در حال بهره‌برداری و الزامات و مراحل مختلف آن پرداخته است.
پیوست‌ها
مبحث نوزدهم ویرایش 1404 شامل 9 پیوست به شرح زیر است که به صورت دیجیتالی از سایت دفتر مقررات ملی ساختمان قابل دریافت است.
- پیوست ۱: فهرست واژگان (معادل انگلیسی)
- پیوست ۲: دسته‌بندی اقلیمی شهرهای ایران ← مهم برای آزمون
- پیوست ۳: حداکثر شدت مصرف انرژی مجاز کاربری اقلیم‌های مختلف برای کسب رده‌های انرژی D، C، B و A ← مهم برای آزمون
- پیوست ۴: ارزیابی چرخه عمر ساختمان و معیارهای ارزیابی و رتبه‌بندی ساختمان سبز
- پیوست ۵: چک لیست ارزیابی به روش تجویزی ← مهم برای آزمون
- پیوست ۶: فرایند آموزش، سنجش و احراز صلاحیت بازرس انرژی ← در حال تدوین
- پیوست ۷: ضرایب انتقال حرارت مواد و مصالح ← مهم برای آزمون
- پیوست ۸: حداکثر توان مجاز سامانه روشنایی مصنوعی ← مهم برای آزمون
- پیوست ۹: استانداردها و آیین‌نامه‌های مرجع
تعاریف مهم مبحث نوزدهم
پل حرارتی (Thermal Bridge)
نواحی‌ای از ساختمان که به دلیل ویژگی‌های ساختاری خاص یا تفاوت در مصالح، انتقال حرارت بیشتری نسبت به سایر بخش‌های ساختمان دارند.
پوسته خارجی ساختمان
تمام سطوح پیرامونی ساختمان، اعم از دیوارها، سقف‌ها، کف‌ها، بازشوها، سطوح نورگذر و مانند آنها که از یک طرف با فضای خارج، فضای کنترل نشده، زمین یا خاک و از طرف دیگر با فضای کنترل شده داخل ساختمان در ارتباط هستند.
فضای باز (خارج)
محیط بیرونی پوسته خارجی ساختمان که با هوای آزاد در ارتباط مستقیم قرار دارد و هیچ محدوده نیمه‌بازی نیز آنرا محصور نکرده است.
فضای کنترل شده
بخش‌هایی از فضای داخل ساختمان که دمای هوای داخل آنها توسط تجهیزات سرمایی، گرمایی و تهویه مطبوع کنترل شود.
فضای کنترل نشده
بخش‌هایی از فضای بسته و نیمه‌بسته ساختمان که دمای هوای آن توسط تجهیزات سرمایشی، گرمایشی و تهویه مطبوع کنترل نمی‌شود و در عین حال جزئی از فضای باز بیرون ساختمان نیز نیستند. مانند درز انقطاع هوابندشده بین دو ساختمان، راه‌پله‌ها، داﻻن‌ها، فضاهای تهویه نشده زیر بام تخت و شیبدار، پیلوت محصور و پارکینگ‌هایی که فاقد پایانه‌های گرمایشی و سرمایشی‌اند.
دمای تنظیمی (Set Point)
- حداقل دمای تنظیمی سامانه سرمایش ← 25 درجه
- حداقل دمای تنظیمی سامانه سرمایش بعد از حضور کاربر ← 29 درجه
- حداکثر دمای تنظیمی سامانه گرمایش ← 21 درجه
- حداکثر دمای تنظیمی سامانه گرمایش بعد از حضور کاربر ← 13 درجه
دوقلوی دیجیتال
مدل مجازی پویا و داده‌محور از یک ساختمان واقعی است که با دریافت، تحلیل و شبیهسازی داده‌های بلادرنگ از تجهیزات، سامانه‌های تأسیساتی، محیط داخلی و کاربران، امکان پایش، مدیریت، بهینه‌سازی عملکرد و پیش‌بینی وضعیت ساختمان را فراهم می‌کند.
مقاومت حرارت (R-Value)
معیاری برای سنجش توانایی یک ماده یا المان ساختمانی برای مقاومت در برابر انتقال حرارت است.
ضریب هدایت حرارتی (λ)
مقدار حرارتی که در 1 ثانیه از 1 مترمربع عنصری همگن به ضخامت 1 متر، در حالت پایدار، در شرایطی که اختلاف دمای دو سطح طرفین عنصر برابر 1 درجه کلوین است عبور می‌کند.
ضریب انتقال حرارت (U-Value)
میزان عبور انرژی گرمایی به ازای هر مترمربع از سطح در واحد زمان و در ازای هر درجه کلوین اختلاف دما بین دو طرف المان
صفحات مهم مبحث نوزدهم
- فصل 1، صفحات 7، 15، 16، 17، 25، 32
- فصل 2، صفحه 43 تا 45
- فصل 3، صفحات 47 تا 49، 54 و 55
- فصل 5، صفحات 65 تا 67، 74
- صفحه 72 تا 101، ضوابط مشترک هر دو روش تجویزی و شبیهسازی بازدهی انرژی
- فصل 7، صفحات 110 و 119
جداول مهم مبحث نوزدهم
- صفحه 45، زمان‌بندی الزام اجرای ویرایش پنجم مبحث 19 برای گروه‌های ساختمانی
- صفحه 48، دسته بندی اقلیمی براساس روز درجه سرمایش و گرمایش
- پیوست 2، دسته‌بندی اقلیمی شهرهای ایران
- صفحه 55، دسته بندی رده بازدهی انرژی ساختمان براساس نسبت R
- صفحه 65، حداقل میزان مجاز مقاومت حرارتی (R-Value) بخش‌های پوسته خارجی غیرنورگذر در اقلیم‌های مختلف
- صفحه 71، الزامات پوسته خارجی نورگذر به روش تجویزی برای اقلیم های مختلف
- صفحه 88، حداکثر دمای آبگرم مصرفی در نقطه مصرف
- صفحه 96، حداقل نسبت مساحت کفایت نور روز در کاربری های مختلف
بعضی از کلمات کلیدی مبحث نوزدهم که در سوالات مطرح می‌شوند، عبارتند از:
- روش تجویزی
- رده بازدهی انرژی ساختمان
- عایق حرارتی
- ضریب هدایت حرارتی
- ساختمان ایده‌آل
- دوقلوی دیجیتال ساختمان
- اینرسی حرارتی
- هوابندی
- پوسته خارجی ساختمان
- ارزیابی چرخه عمر ساختمان
- برچسب انرژی ساختمان
1 دیدگاه دربارهٔ «نکات مهم مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان»
خیلی عالی بود متشکرم .فقط خواهشی داشتم امکانش هست یه تعداد سوالات مبحث ۱۹ رو برام ارسال کنید .سپاسگزارم